De waardering van reistijd

De duur van een reis is belangrijk voor reizigers: ze waarderen het als de reis korter duurt, en vinden het vervelend als hij langer duurt. Wanneer er geïnvesteerd wordt in de transportinfrastructuur dan heeft dat vaak tot doel om de reistijd voor de gebruikers te verbeteren, maar het kan ook voorkomen dat een reis juist langer gaat duren.

 

 

 

 

Daarom wordt voorafgaand aan de investering in een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) bekeken wat de kosten en de baten zijn. De reistijdverbeteringen en –verslechteringen worden daarbij omgezet naar een equivalente hoeveelheid geld. Hiervoor worden zogenaamde reiswaarderingskengetallen gebruikt: deze geven aan wat de waarde van een uur reistijd is voor een reiziger, uitgedrukt in Euro.
Significance heeft in opdracht van het Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM) nieuwe Nederlandse waarderingskengetallen bepaald voor reistijd, betrouwbaarheid en comfort voor het personenvervoer en vrachtvervoer. De kengetallen zijn bepaald aan de hand van een uitgebreid stated preference keuzeonderzoek onder ruim 9.700 mensen, waarin de meest recente internationale academische inzichten zijn gecombineerd en verfijnd.

Doelstelling en aanpak

De waarden van reiswaarderingskengetallen kunnen een grote invloed hebben op de uitkomst van MKBA’s van transport- en mobiliteitsprojecten. Daarom is het belangrijk om actuele en betrouwbare kengetallen te hebben. De vorige Nederlandse reiswaarderingskengetallen stammen uit 2013. Het doel van deze studie was het bepalen van een nieuwe, consistente set waarderingskengetallen voor reistijd, betrouwbaarheid en comfort in Nederland. Vanaf 1 januari 2024 gelden deze als de officiële reiswaarderingskengetallen voor transport- en mobiliteit-gerelateerde MKBA’s. Significance heeft de dataverzameling en analyse voor het bepalen van de reiswaarderingskengetallen uitgevoerd. Voor het personenvervoer is een stated preference onderzoek uitgevoerd met meer dan 9.700 deelnemers. Voor het goederenvervoer is een methode ontwikkeld om bestaande kostenkengetallen te vertalen naar reistijdwaardering.

Dataverzameling en analyse

De reiswaarderingskengetallen voor het personenvervoer zijn bepaald aan de hand van keuze-experimenten, waarbij mensen keuzes krijgen voorgeschoteld tussen verschillende hypothetische alternatieven (stated preference). De alternatieven bevatten informatie over reistijd, reiskosten en mogelijk andere eigenschappen. Een keuzevraag kan er bijvoorbeeld uitzien als het figuur hiernaast.

Het ene alternatief is altijd sneller en duurder dan het andere alternatief. De vragen zijn zo ontwikkeld dat de reistijd en reiskosten altijd in de buurt liggen van de huidige reistijd en reiskosten van de respondent. Telkens wordt mensen gevraagd te kiezen voor één van de alternatieven. Elke persoon krijgt meerdere van dit soort vragen voorgelegd. Speciaal voor reistijdwaarderingonderzoek heeft Significance een methode ontwikkeld om met een beperkt aantal vragen toch zo veel mogelijk informatie van de respondent te kunnen verzamelen.

Op basis van de waargenomen keuzes van de respondenten wordt een zogenaamd keuzemodel geschat. Dit model geeft de kans dat een respondent voor alternatief A of alternatief B kiest. Dit hangt uiteraard af van de reistijden en reiskosten die bij deze alternatieven horen, maar het is ook belangrijk om rekening te houden met de standaardsituatie van mensen: iedereen is anders en reist anders. Denk hierbij aan:

• algemene reiskenmerken (zoals het doel van de reis en het gebruikte vervoersmiddel)
• persoonlijke kenmerken (zoals leeftijd, inkomen of werksituatie)
• specifieke reiskenmerken (zoals is de reis in de spits of niet)

 

Al deze voorbeelden (en meer) hebben invloed op de keuze die mensen maken.
Significance maakt in haar analyses gebruik van zeer geavanceerde keuzemodellen die hiervoor corrigeren. Door de meest recente academische inzichten van internationale experts te bundelen en te verfijnen, zijn nieuwe keuzemodellen ontwikkeld die toonaangevend zijn voor het vakgebied. Uit deze keuzemodellen kunnen de reistijdwaarderingskengetallen worden afgeleid.

Resultaten

In de tabel hiernaast zijn de nieuwe nationale reiswaarderingskengetallen gegeven voor het personenvervoer. Daarin zijn de reistijdwaarderingen (Value of travel time) per motief en modaliteit in €/uur per persoon in prijspeil 2022 weergegeven.

De publieksrapportage van het KiM met de nieuwe reiswaarderingskengetallen voor Nederland is hier te vinden. De technische rapportage van het onderzoek is geschreven door Significance en is hier te downloaden. De technische rapportage (Engels) bevat meer informatie over het ontwerp van het praktijkonderzoek (experimental design) en de geavanceerde discrete keuzemodellen die zijn toegepast in het onderzoek.